กาลามสูตร — วิธีพิจารณาก่อนเชื่อ

ชาว กาลามะ ใน เกสปุตตนิคม ทูลถามพระพุทธองค์ว่า มีสมณพราหมณ์มาแสดงธรรมต่างคนต่างทาง ต่างคนต่างยกย่องของตนและย่ำยีของผู้อื่น พวกเขาควรเชื่อใคร

พระพุทธองค์ไม่ตรัสตอบว่าเชื่อพระองค์ แต่ทรงให้ หลักการพิจารณา ที่ใช้ได้กับทุกคำสอน

๑๐ ข้อที่ไม่ควรเชื่อทันที

มา อนุสฺสเวน — อย่าเชื่อโดย...

#	ข้อ	อย่าเชื่อเพราะ
๑	อนุสฺสเวน	ฟังต่อกันมา
๒	ปรมฺปราย	ทำสืบกันมา
๓	อิติกิราย	ตื่นข่าว
๔	ปิฏกสมฺปทาเนน	อ้างตำรา
๕	ตกฺกเหตุ	ใช้เหตุผลเชิงตรรก
๖	นยเหตุ	คาดเดาตามนัย
๗	อาการปริวิตกฺเกน	คิดเอาตามอาการ
๘	ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา	ทนต่อทิฏฐิที่ครุ่นคิด
๙	ภพฺพรูปตาย	ผู้พูดดูน่าเชื่อถือ
๑๐	สมโณ โน ครุ	ผู้พูดเป็นครูของเรา

หลักการตรวจสอบที่พระพุทธองค์ทรงให้

เมื่อท่านพิจารณาด้วยตนเองและรู้แน่ใจว่า

• ธรรมเหล่านี้ เป็นอกุศล — เป็นโทษ — เป็นสิ่งที่ผู้รู้ติเตียน — ทำเต็มที่แล้วเกิดทุกข์
• ⇒ พึงละ

เมื่อท่านพิจารณาด้วยตนเองและรู้แน่ใจว่า

• ธรรมเหล่านี้ เป็นกุศล — เป็นคุณ — เป็นสิ่งที่ผู้รู้สรรเสริญ — ทำเต็มที่แล้วเกิดสุข
• ⇒ พึงเข้าถึงและอยู่ในธรรมนั้น

ตัดสินด้วย ผลของการปฏิบัติจริง ที่ตนเองพิสูจน์ได้ ไม่ใช่ตัดสินด้วยศรัทธาล้วน

เกณฑ์ตรวจสอบ ๓ อย่าง

1. เป็นกุศลหรืออกุศล — มีโลภะ โทสะ โมหะ เป็นเหตุหรือไม่
2. ผู้รู้ติเตียนหรือสรรเสริญ — บัณฑิตในโลกมองอย่างไร
3. ผลที่เกิดขึ้น — สุข ทุกข์ หรือ คุณ โทษ ในระยะสั้น-ยาว

ผลที่ผู้พิจารณาด้วยปัญญาได้รับ

พระพุทธองค์ทรงสรุปว่า อริยสาวกผู้ปราศจาก โลภะ โทสะ โมหะ มีจิตประกอบด้วย พรหมวิหาร ๔ (เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา) ย่อมได้ความอุ่นใจ ๔ ประการ

"ถ้าโลกหน้ามีจริง — เราเป็นผู้ทำดี เราย่อมเข้าถึงสุคติ — นี่คือความอุ่นใจ ถ้าโลกหน้าไม่มีจริง — เราอยู่เป็นสุขในปัจจุบันเพราะไม่มีเวรไม่มีภัย — นี่คือความอุ่นใจ"

ความสำคัญในยุคปัจจุบัน

กาลามสูตรเป็นหลักที่

• ส่งเสริม วิจารณญาณ ไม่ให้ตกเป็นทาสของความเชื่อใดๆ
• เปิดทางให้พิสูจน์ธรรมด้วยตนเอง (ehipassiko — ของจริงเรียกให้มาดู)
• ใช้ได้กับการตัดสินข่าว ผู้นำ คำสอน ในชีวิตประจำวัน

เชื่อในสิ่งที่ท่านพิสูจน์เองได้แล้วว่าดีจริง ไม่ใช่เพราะมีคนบอก