กรรม-วิบาก

จูฬกัมมวิภังคสูตร มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ เล่มที่ ๑๔ ข้อ ๕๗๙
กรรมวิบากกรรม-วิบากการกระทำผลของกรรมหลักธรรมหลัก

จูฬกัมมวิภังคสูตร เป็นพระสูตรที่ตอบคำถามของ สุภมาณพ (โตเทยยบุตร) ที่ถามว่า เหตุใดสัตว์ทั้งหลายจึงต่างกัน — บางคนอายุยืน บางคนอายุสั้น บางคนรวย บางคนยาก บางคนสวย บางคนขี้เหร่ บางคนมีบริวารมาก บางคนโดดเดี่ยว

พระพุทธองค์ทรงตอบเดียวว่า "กรรมเป็นของของสัตว์" (kammassakā sattā) — สัตว์ทั้งหลายมีกรรมเป็นทรัพย์ของตน เป็นมรดกของตน เป็นเผ่าพันธุ์ของตน เป็นที่พึ่งของตน

๗ คู่กรรม-วิบาก

๑. ฆ่าสัตว์ ↔ ไม่ฆ่าสัตว์

กรรมวิบาก
ฆ่าสัตว์อายุสั้น
ไม่ฆ่าสัตว์ (เมตตา)อายุยืน

๒. เบียดเบียน ↔ ไม่เบียดเบียน

กรรมวิบาก
เบียดเบียนสัตว์มีโรคมาก
ไม่เบียดเบียนสุขภาพดี

๳. ขี้โกรธ ↔ ไม่โกรธ

กรรมวิบาก
โกรธ ผูกโกรธมีผิวพรรณทราม
ไม่โกรธผิวพรรณงาม

๔. ริษยา ↔ ไม่ริษยา

กรรมวิบาก
ริษยาเมื่อผู้อื่นได้ดีมีศักดิ์ศรีน้อย
ไม่ริษยา (มุทิตา)มีศักดิ์ศรียิ่งใหญ่

๕. ไม่ให้ทาน ↔ ให้ทาน

กรรมวิบาก
ตระหนี่ ไม่ให้ทานยากจน
ให้ทานมั่งคั่ง

๖. กระด้าง ↔ อ่อนน้อม

กรรมวิบาก
กระด้าง ไม่ยอมไหว้ผู้ควรไหว้เกิดในตระกูลต่ำ
อ่อนน้อมเกิดในตระกูลสูง

๗. ไม่เข้าหาบัณฑิต ↔ เข้าหาบัณฑิต

กรรมวิบาก
ไม่เข้าหาคน/พระดี ไม่ถามธรรมปัญญาน้อย
เข้าหาบัณฑิต ถามธรรมมีปัญญามาก

ประเภทของกรรม

ตามเวลาออกผล

ประเภทลักษณะ
ทิฏฐธรรมเวทนียกรรมออกผลในชาตินี้
อุปปัชชเวทนียกรรมออกผลชาติหน้า
อปราปริยเวทนียกรรมออกผลชาติต่อๆ ไป
อโหสิกรรมไม่มีโอกาสออกผล (พ้นเงื่อนไข)

ตามหน้าที่

ประเภทลักษณะ
ชนกกรรมกรรมที่นำเกิดในภพหน้า
อุปัตถัมภกกรรมสนับสนุนชนกกรรม
อุปปีฬกกรรมบีบคั้นวิบาก
อุปฆาตกกรรมตัดวิบาก

ตามน้ำหนัก

ประเภทลักษณะ
ครุกกรรมกรรมหนัก (อนันตริยกรรม ๕ + ปฐมฌาน)
อาจิณณกรรมกรรมที่ทำสม่ำเสมอ
อาสันนกรรมกรรมขณะใกล้ตาย
กตัตตากรรมกรรมเล็กน้อย

หลักสำคัญ

กรรมไม่ใช่โชคชะตา

  • กรรมเป็น เหตุปัจจัย ไม่ใช่ "fate" ที่เปลี่ยนไม่ได้
  • ปัจจัยอื่นๆ ที่ทำให้สุข-ทุกข์ ก็มี (อุตุ, อาหาร, จิต, สรีระ)
  • ไม่ใช่ทุกอย่างเกิดจากกรรมเก่า

กรรมเริ่มที่เจตนา

เจตนาหํ ภิกฺขเว กมฺมํ วทามิ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราตถาคตกล่าวเจตนาว่า "กรรม"

  • ทำโดยไม่ตั้งใจ = ไม่เป็นกรรม (เช่น เหยียบมดโดยไม่รู้)
  • ตั้งใจแต่ไม่ได้ทำ = เป็นกรรมระดับใจ

สามารถ "เปลี่ยน" กรรมเก่าได้ด้วยกรรมใหม่

  • ทำกรรมดีมากๆ ในปัจจุบัน → กรรมเก่าที่ไม่ดีอาจ "เจือจาง"
  • เหมือนใส่เกลือลงในแม่น้ำ vs ใส่ในแก้วน้ำ — น้ำมากเกลือกระจาย

การนำไปใช้

  • ไม่โทษคนอื่น ทุกอย่างที่เกิดกับเรา เราเป็นเหตุส่วนหนึ่ง
  • เริ่มกรรมดีจากตอนนี้ — เริ่มทันที ไม่ต้องรอ
  • เห็นทุกข์ของกรรมเก่า เป็นโอกาสฝึกขันติ ไม่ใช่ทุกข์ซ้ำซ้อน
  • เห็นสุขของวิบากเก่า เป็นโอกาสทำบุญต่อ ไม่ใช่ติดในสุข

ผู้ทำกรรมเช่นใด ย่อมได้รับผลเช่นนั้น — ผู้ทำดีได้ดี ผู้ทำชั่วได้ชั่ว