กรณียเมตตสูตร
กรณียเมตตสูตร (karaṇīyamettā-sutta) เป็นพระสูตรสั้นที่พระพุทธองค์ตรัสสอนภิกษุที่ถูกเทวดาในป่ารบกวน ทรงให้แผ่เมตตาแก่สรรพสัตว์ ภิกษุปฏิบัติแล้วเทวดาเห็นใจ ไม่รบกวนต่อ
พระสูตรนี้นิยมใช้เป็น ปริตร (พระคุ้มครอง) สวดในงานสำคัญและกล่อมเด็ก
เนื้อหา ๑๐ คาถา (สรุปแก่นใจความ)
ส่วนที่ ๑ — คุณสมบัติของผู้เจริญเมตตา
ผู้ปรารถนาบรรลุสันติบทพึงเป็นผู้
- สมรรถ (sakko) — มีความสามารถ
- ตรง (uju) — มีจิตเที่ยงตรง
- อ่อนน้อม (suvaco) — รับฟังคำสอน
- อ่อนโยน (mudu) — ไม่หยาบ
- ไม่ถือตัว (anatimānī) — ไม่ทระนง
ส่วนที่ ๒ — สันโดษและสำรวม
- พอใจในสิ่งที่ได้ (santussako)
- เลี้ยงง่าย (subharo)
- ภารกิจน้อย (appakicco)
- ใช้ชีวิตเบา (sallahukavutti)
- อินทรีย์สงบ (santindriyo)
- มีปัญญาสะอาด (nipako)
- ไม่คะนอง (appagabbho)
- ไม่ติดในตระกูล (kulesvananugiddho)
ส่วนที่ ๓ — การแผ่เมตตาอย่างไม่มีประมาณ
สพฺเพ สตฺตา ภวนฺตุ สุขิตตฺตา ขอให้สรรพสัตว์ทั้งหลาย จงมีจิตเป็นสุขเถิด
แผ่ครอบคลุม
- สัตว์เล็ก-สัตว์ใหญ่ (ตสา ถาวรา)
- สัตว์ยาว-สั้น-กลาง
- สัตว์ผอม-อ้วน
- ที่เห็น-ที่ไม่เห็น
- อยู่ใกล้-อยู่ไกล
- ที่เกิดแล้ว-ที่กำลังจะเกิด
ส่วนที่ ๔ — คุณภาพของจิตเมตตา
มาตา ยถา นิยํ ปุตฺตํ อายุสา เอกปุตฺตมนุรกฺเข
เหมือนแม่รักลูกคนเดียว ยอมพลีชีวิตรักษา — เมตตาต่อสรรพสัตว์ก็พึงเป็นเช่นนั้น
ส่วนที่ ๕ — แผ่เมตตาทั่วจักรวาล
- บน (อุทฺธํ) — แผ่ขึ้นทิศบน
- ล่าง (อโธ) — แผ่ลงทิศล่าง
- กว้าง (ติริยํ) — แผ่ออกข้าง
- ไม่จำกัด ไม่เลือกฝ่าย ไม่เป็นศัตรู
ส่วนที่ ๖ — เมตตาในทุกอิริยาบถ
ยืน เดิน นั่ง นอน — ตราบที่ยังตื่น พึงเจริญเมตตานี้ พระพุทธองค์ตรัสว่านี่คือ "พรหมวิหาร" ในศาสนานี้
ส่วนที่ ๗ — ผลของเมตตา
- ไม่ตกในทิฏฐิผิด
- เป็นผู้มีศีลและทัสสนะ
- ละกามฉันท์
- ไม่กลับมาเกิดในครรภ์อีก (สำหรับผู้ปฏิบัติเต็มกำลัง)
คำแปลคาถาเปิด
กรณียมตฺถกุสเลน ยนฺตํ สนฺตํ ปทํ อภิสเมจฺจ สิ่งใดที่บัณฑิตควรทำ เพื่อบรรลุสันติบท นั่นคือ...
การใช้เป็นปริตร
นิยมสวดในโอกาส
- ตอนเช้า/ก่อนนอน
- กล่อมเด็กให้นอน
- ขับไล่ความกลัว/สิ่งไม่ดี
- งานมงคลและงานเศร้า
- แผ่เมตตาแก่สัตว์ตั้งแต่เกิดถึงสัตว์ที่ตายแล้ว
การปฏิบัติส่วนตัว
ในชีวิตประจำวัน
- ก่อนนอน — สวดหรือนึกในใจ แผ่เมตตา ๓-๕ นาที
- เมื่อเจอคนยาก — ตั้งจิตเมตตา ปล่อยความขัดเคืองไป
- เห็นสัตว์ใดทุกข์ — แผ่เมตตา ขอให้พ้นทุกข์
- ก่อนปฏิบัติสมาธิ — แผ่เมตตาเป็น warm-up ของจิต
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุที่อยู่ในเมตตา ตื่นก็ตื่นสบาย หลับก็หลับสบาย ฝันก็ไม่ฝันร้าย เป็นที่รักของมนุษย์และอมนุษย์