ปาฏิโมกข์ (Overview)

ปาฏิโมกข์ (pātimokkha) แปลว่า เครื่องป้องกัน เป็นรวบรวมศีลของพระภิกษุที่พระพุทธองค์ทรงบัญญัติไว้ในวินัยปิฎก ทุกกึ่งเดือน (วันอุโบสถ) พระสงฆ์ต้องประชุมและสวด ปาฏิโมกขุทเทส (อ่านศีล) เพื่อตรวจสอบความบริสุทธิ์

มี ๒ ฉบับ

• ภิกขุปาฏิโมกข์ — ๒๒๗ ข้อ
• ภิกขุนีปาฏิโมกข์ — ๓๑๑ ข้อ (ปัจจุบันนิกายเถรวาทไม่มีภิกษุณีแล้ว)

๒๒๗ ข้อภิกขุปาฏิโมกข์ — แบ่งเป็น ๘ หมวด

๑. ปาราชิก ๔ ข้อ — ขาดจากความเป็นภิกษุ

ทำผิดแม้ข้อเดียว = ขาดจากพระทันที กลับมาเป็นภิกษุไม่ได้ในชาตินี้

• ๑. เสพเมถุน — มีเพศสัมพันธ์
• ๒. ลักทรัพย์ ตั้งแต่ ๕ มาสกขึ้นไป
• ๳. ฆ่ามนุษย์ หรือสรรเสริญการตาย
• ๔. อวดอุตริมนุสธรรม (อ้างว่าได้ฌาน/มรรคผลทั้งที่ไม่ได้)

๒. สังฆาทิเสส ๑๓ ข้อ — ขาดจากความบริสุทธิ์ แก้ได้ด้วยสงฆ์

ผิด → ต้องเข้าปริวาส (กักบริเวณ) แล้วสงฆ์อย่างน้อย ๒๐ รูปทำสังฆกรรมรับคืน

• ปล่อยสุกกะ (น้ำกาม) โดยเจตนา
• ถูกต้องกายหญิงด้วยกามฉันท์
• พูดเกี้ยวพาราสีหญิง
• พูดให้หญิงบำเรอตน
• ชักสื่อระหว่างชาย-หญิง
• สร้างกุฏิเกินขนาด
• กล่าวอักษรหาเรื่องผู้บริสุทธิ์
• (ฯลฯ)

๳. อนิยต ๒ ข้อ — ไม่แน่ ขึ้นกับพยาน

อยู่กับหญิง ๒ ต่อ ๒ ในที่ลับ — โทษขึ้นกับพยาน

๔. นิสสัคคียปาจิตตีย์ ๓๐ ข้อ — ต้องสละของ + แสดงอาบัติ

เกี่ยวกับการครอบครองของเกินกำหนด — เช่น

• มีผ้าจีวรเกิน ๑๐ วันไม่ทำพินทุ
• รับเงินทอง
• ค้าขาย
• มีอกาลจีวรเก็บเกิน ๑ เดือน

๕. ปาจิตตีย์ ๙๒ ข้อ — แสดงอาบัติเฉยๆ

หมวดใหญ่สุด ครอบคลุมพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน

• พูดเท็จ
• ดูถูก
• ส่อเสียด
• บอกใบ้ความผิด
• พูดคุยกับสตรี ๒ ต่อ ๒
• ดื่มน้ำมีตัวสัตว์
• (ฯลฯ ๙๒ ข้อ)

๖. ปาฏิเทสนียะ ๔ ข้อ — แสดงอาบัติเมื่อรับของผิด

เช่น รับอาหารจากภิกษุณีในละแวกบ้าน

๗. เสขิยวัตร ๗๕ ข้อ — มารยาท

ระเบียบมารยาทในการประพฤติ

• การห่มจีวร
• การเดินบิณฑบาต
• การฉันอาหาร
• การแสดงธรรม
• การสรงน้ำ

๘. อธิกรณสมถ ๗ ข้อ — วิธีระงับอธิกรณ์

วิธีการระงับข้อพิพาทในหมู่สงฆ์ ๗ วิธี

รวมเป็นตาราง

หมวด	จำนวน	โทษ
ปาราชิก	๔	ขาดจากพระ
สังฆาทิเสส	๑๓	สงฆ์รับคืน
อนิยต	๒	ขึ้นกับพยาน
นิสสัคคียปาจิตตีย์	๓๐	สละของ + แสดง
ปาจิตตีย์	๙๒	แสดงอาบัติ
ปาฏิเทสนียะ	๔	แสดงอาบัติ
เสขิยวัตร	๗๕	(มารยาท)
อธิกรณสมถ	๗	(วิธีระงับ)
รวม	๒๒๗

เป้าหมายของปาฏิโมกข์

พระพุทธองค์ตรัสว่าปาฏิโมกข์มีไว้เพื่อ

• ความเป็นผาสุกของหมู่สงฆ์
• ความปฏิบัติเรียบร้อยของหมู่สงฆ์
• ปกป้องภิกษุที่ทำผิด (ให้สำนึก)
• ปกป้องภิกษุที่ดี (ให้ไม่ถูกใส่ร้าย)
• คลายอาสวะในปัจจุบัน
• ป้องกันอาสวะในอนาคต
• ทำผู้ไม่เลื่อมใสให้เลื่อมใส
• เพิ่มความเลื่อมใสของผู้เลื่อมใสแล้ว
• ดำรงพระสัทธรรม
• เกื้อกูลวินัย

พิธีอุโบสถ (สวดปาฏิโมกข์)

ทุกครึ่งเดือน (ขึ้น ๑๕ ค่ำ และแรม ๑๔/๑๕ ค่ำ) สงฆ์อย่างน้อย ๔ รูปประชุมในสีมา

• ภิกษุที่มีอาบัติแสดงก่อน
• ภิกษุรูปหนึ่งสวด ปาฏิโมกข์ทั้ง ๒๒๗ ข้อ
• เป็นการตรวจสอบความบริสุทธิ์ของหมู่
• ใครต้องอาบัติแล้วไม่แสดง = บาปทบเท่าทวี

ความสำคัญต่อพระธรรมวินัย

ก่อนปรินิพพาน พระพุทธองค์ตรัสว่า

โย โว อานนฺท มยา ธมฺโม จ วินโย จ เทสิโต ปญฺญตฺโต โส โว มมจฺจเยน สตฺถา ดูก่อนอานนท์ ธรรมและวินัยใดที่เราแสดงและบัญญัติแล้วแก่พวกเธอ ธรรมและวินัยนั้นจะเป็นศาสดาของพวกเธอเมื่อเราล่วงไปแล้ว

ปาฏิโมกข์จึงเป็น "พระศาสดา" ในรูปของวินัย ของพระสงฆ์ทุกยุคสมัย

สำหรับฆราวาส

• ปาฏิโมกข์เป็นวินัยของพระ — ฆราวาสไม่ต้องท่อง
• เข้าใจไว้เพื่อความเคารพ — รู้ว่าพระต้องอยู่ในข้อจำกัดเช่นนี้
• อย่าทำสิ่งที่ทำให้พระต้องอาบัติ — เช่น สัมผัสภิกษุ ถวายเงินทองโดยตรง
• รักษา ศีล ๕ / ๘ ให้ดีในฐานะของตน

วินัยเป็นไปเพื่อความตั้งมั่นของสัทธรรม สัทธรรมตั้งอยู่ได้นานเพราะวินัย